Popeza vuto la kuchulukana kwa magalimoto m'madoko silingasinthe pakapita nthawi, ndipo likhoza kuipiraipira, mtengo woyendera si wosavuta kuyerekeza. Pofuna kupewa mikangano yosafunikira, tikukulimbikitsani kuti makampani onse otumiza katundu kunja asayine mapangano a FOB momwe angathere akamachita malonda ndi Nigeria, ndipo mbali ya Nigeria ili ndi udindo. Tigwire ntchito yoyendetsa ndi inshuwalansi. Ngati mayendedwe ayenera kunyamulidwa ndi ife, tikukulimbikitsani kuganizira mokwanira zinthu zomwe zimapangitsa kuti Nigeria imangidwe ndikuwonjezera mtengo wogulira katundu.

Chifukwa cha kuchuluka kwa katundu wonyamula katundu m'madoko, kuchuluka kwa katundu wonyamula katundu m'makontena komwe kwatsala pang'ono kufalikira kukuvutitsa kwambiri ntchito za doko la Lagos. Dokoli ladzaza kwambiri, kuchuluka kwa katundu wopanda kanthu komwe kwatsala pang'ono kutayika kunja kwa dziko, mtengo wonyamulira katundu wakwera ndi 600%, pafupifupi makontena 4,000 agulitsidwa pamsika, ndipo amalonda akunja akuthamanga mofulumira.

Malinga ndi West Africa China Voice News, m'madoko otanganidwa kwambiri ku Nigeria, TinCan Island Port ndi Apapa Port ku Lagos, chifukwa cha kuchuluka kwa katundu m'madoko, sitima zosachepera 43 zodzaza ndi katundu wosiyanasiyana pakadali pano zatsekeredwa m'madzi a Lagos.

Chifukwa cha kuima kwa makontena, mtengo wonyamulira katundu unakwera ndi 600%, ndipo malonda a ku Nigeria otumiza ndi kutumiza kunja nawonso anasokonekera. Otumiza ambiri akudandaula koma palibe njira. Chifukwa cha malo ochepa padoko, zombo zambiri sizingalowe ndikutsitsa katundu ndipo zimangokhalira panyanja.

Malinga ndi lipoti la "Guardian", pa doko la Apapa, msewu umodzi wolowera unatsekedwa chifukwa cha kumangidwa, pomwe magalimoto akuluakulu anaimika mbali zonse ziwiri za msewu wina wolowera, zomwe zinasiya msewu wopapatiza wokhawokha wa magalimoto. Mkhalidwe wa pa doko la TinCan Island ndi womwewo. Makontena amakhala m'malo onse. Imodzi mwa misewu yopita ku doko ikumangidwa. Alonda achitetezo amalanda ndalama kuchokera kwa obweretsa katundu. Kontena yonyamulidwa makilomita 20 mkati mwa dzikolo idzawononga US$4,000.

Ziwerengero zaposachedwa kuchokera ku Nigerian Ports Authority (NPA) zikusonyeza kuti pali zombo 10 zomwe zikuima pa doko la Apapa pamalo oimika sitima ku Lagos. Mu TinCan, zombo 33 zinagwidwa pamalo oimika sitima chifukwa cha malo ochepa otulutsira katundu. Chifukwa cha zimenezi, pali zombo 43 zomwe zikudikira malo oimika sitima ku doko la Lagos lokha. Nthawi yomweyo, akuyembekezeka kuti zombo zatsopano 25 zifika pa doko la Apapa.

Gwero la nkhaniyi mwachionekere likuda nkhawa ndi nkhaniyi ndipo linati: “Mu theka loyamba la chaka chino, mtengo wotumizira chidebe cha mamita 20 kuchokera ku Far East kupita ku Nigeria unali US$1,000. Masiku ano, makampani otumiza katundu amalipiritsa pakati pa US$5,500 ndi US$6,000 pa ntchito yomweyi. Kuchulukana kwa madoko komwe kukuchitika kwapangitsa makampani ena otumiza katundu kusamutsa katundu ku Nigeria kupita ku madoko oyandikana nawo ku Cotonou ndi Côte d'Ivoire.

Chifukwa cha kuchulukana kwa madoko, katundu wambiri wonyamula makontena omwe ali m'malo obisika akukhudza kwambiri magwiridwe antchito a doko la Lagos ku Nigeria.

Pachifukwa ichi, okhudzidwa ndi makampaniwa adapempha boma la dzikolo kuti ligulitse makontena pafupifupi 4,000 kuti achepetse kuchulukana kwa anthu m'doko la Lagos.

Anthu omwe ali ndi chidwi pa zokambirana za dziko lonse adapempha Purezidenti Muhammadu Buhari ndi Komiti Yoyang'anira Boma (FEC) kuti alangize a Customs ku Nigeria (NSC) kuti agulitse katundu motsatira lamulo la Customs and Cargo Management Act (CEMA).

Zikumveka kuti makontena pafupifupi 4,000 achedwa kutha m'malo ena oimika magalimoto ku Port of Apapa ndi Tinkan ku Lagos.

Izi sizinangoyambitsa kuchulukana kwa madoko komanso kusokoneza magwiridwe antchito, komanso zinapangitsa kuti ogulitsa katundu ochokera kunja azilipira ndalama zina zowonjezera. Koma miyambo yakomweko ikuoneka kuti yatayika.

Malinga ndi malamulo am'deralo, ngati katunduyo akhalabe padoko kwa masiku opitilira 30 popanda chilolezo cha msonkho, adzawerengedwa ngati katundu wochedwa.

Zikumveka kuti katundu wambiri ku doko la Lagos wakhala akusungidwa kwa masiku opitilira 30, ndipo nthawi yayitali kwambiri ndi zaka 7, ndipo chiwerengero cha katundu wochedwa chikuwonjezekabe.

Poganizira izi, anthu omwe ali ndi chidwi adapempha kuti katundu agulitsidwe motsatira malamulo okhudza misonkho ndi kayendetsedwe ka katundu.

Munthu wochokera ku Association of Nigerian Chartered Customs Agents (ANLCA) anati ena mwa ogulitsa katundu ochokera kunja asiya katundu wamtengo wapatali mabiliyoni ambiri a naira (pafupifupi madola mamiliyoni mazana ambiri). "Chidebecho chokhala ndi zinthu zamtengo wapatali sichinatengedwe kwa miyezi ingapo, ndipo akuluakulu a kasitomu sanachitumize kuchokera ku doko. Mchitidwe wosayenerera uwu ndi wokhumudwitsa kwambiri."

Zotsatira za kafukufuku wa bungweli zikusonyeza kuti katundu wotayika pakadali pano ndi woposa 30% ya katundu yense m'madoko a Lagos. "Boma lili ndi udindo woonetsetsa kuti doko lilibe katundu wochedwa komanso limapereka makontena okwanira opanda kanthu."

Chifukwa cha mavuto a ndalama, ena mwa ogulitsa katundu ochokera kunja akhoza kukhala kuti sanafune kuchotsa katunduyu, chifukwa kuchotsedwa kwa katundu kudzera pamisonkho kungayambitse kutayika kwakukulu, kuphatikizapo kulipira ndalama zolipirira katundu. Chifukwa chake, ogulitsa katundu ochokera kunja angasiye katunduyu mwachisawawa.